Mávapa ikerayvoty porãve (mombe'urã)
|
¿Quién sueña mejor? (cuento)
|
| Haihára: Basiliano Caballero Irala |
(Autor) |
|
|
| Oiko ndaje peteĩ jevy
mbohapy oñoirũ hérava Luchi, Te'o ha Pali, omba'apo, okaru ha oikóva
tapiaite joayhúpe oñondive. |
Cuentan que habían tres amigos cuyos nombres eran Luís,
Teo y Pablo, quienes trabajaban, comían y vivían fraternalmente. |
| Peteĩ pyharépe hua'ĩvo hikuái
jerokypa haguégui, otopa ra'e peteĩ ryguasu (ndajaikuaái omonda térãpa
ojuhu rei va'ekue hikuái ra'e). |
Una noche al reunirse después de un baile adonde fueron, encontraron
un pollo (no sabemos si lo hurtaron o realmente lo encontraron). |
| Pya'e porã, "jagua oñaro
mboyve", oñapymíma mbatara ytakúpe, ojehague'óma katu hína ha
upéinte ohasáma ika'ẽ haĝua tatapỹi ári. |
Rápidamente, "antes que ladre el perro", lo
sumergieron en agua caliente, ya fue desplumado y luego pasó para ser asado
sobre brasas. |
| Mbohapyve oñoirũ nguéra
tuicha vare'a reheve nipo ojere hikuái ra'e, upe pyharépe jeroky
haguégui, ha ani haĝuati omboja'o avave ndive pe mbatara
ijapichyrýmava hína tatapỹi ári, sapy'ánte he'i Te'o: |
Los tres amigos habían regresado con mucha hambre, esa
noche de la fiesta, y para no compartir con nadie ese ave ya condimentada
sobre las brasas, de pronto dijo Teo: |
| – Pe ma'ẽ che irũ nguéra,
mbohapyvépe ĝuarã michĩ ko
"ajúra perõ" jarekóva ñaína ápe, upévare che arovia
tekotevẽha japara ñande póre mávapa opo pukuve, térã
he'i kuaave mombe'upy, ha osẽ porãvéva
to'upa ha'eño ko "ajúra perõ". |
– Mirad mis compañeros, para los tres es poco este "cuello
pelado" que estamos teniendo aquí, por eso yo creo que es necesario
apostar quién salta más largo, o cuenta bien un cuento, y el que salga
mejor que coma solo este "cuello pelado". |
| – Naiporãmbái
upéva che kombái –he'i Luchi–. Chéverõ ĝuarã,
oĩro peteĩ opurahéi porãvéva ñande apytépe, upéva ho'u va'erã
ha'eño ko mbatara. |
– No está muy bien eso compadre –dijo Luís–. A mi
parecer, si hay uno que canta mejor entre nosotros, ése debe comer este ave
solo. |
| – Cherejami, che haitéma ta ñe'ẽ –he'i
Pali, orambi va'ekue hína pytũguýpe–. Jaha jake mbohapyve ha
ko'ẽramo, ohecha va'ekue iképe mba'e iporãvéva,
to'upa ha'eño ko apichyry hyakuã
asýmava hína. |
– Permitidme, es mi turno hablar –dijo Pablo, que estaba
dormitando en la oscuridad–. Vamos los tres a dormir y mañana, quien
haya soñado la cosa más linda, que coma todo este adobado que
ya está oliendo bien. |
| – Iporã,
iporã –he'i
ambue kuéra mokõive ha oje'oipa hikuái upéi "ojopývo
nambi". |
– Está bien, está bien –dijeron los otros dos y fueron
todos después "a apretar oreja". |
| Pyharevete ojetyvyro Te'o ha
sapukáipe he'i: |
A la mañana temprano Teo se desperezó y dijo a los gritos: |
| – Che mba'éma mbatará!. Ange pyhare ahecha
che képe añemongeta ha añembojarúramo aína umi Tupã
remimbou kuéra ndive. |
– ¡Ya es mío el pollo!. Anoche vi en mis sueños que yo estaba
conversando y bromeando con los enviados de Dios. |
| – Mba'eve voi upéva –he'i
osẽvo Luchi–. Che ahecha che képe
Ñandejára che mboguapýrõ ijyketére voi ha ho'ukárõ chéve
umi tembi'u iporã porãvéva.
Chakemíke péva!. |
– Eso no es nada –salió diciendo Luís–. Yo soñé que
Dios me hizo sentar a su lado y me dio de comer de esos mejores manjares. ¡Cuidadito con esto!. |
| Pali niko mba'eve nde'íri gueteri, ha
upémaramo oporandu hikuái ichupe ambue iñirũ nguéra mba'épa ojecha
ra'e iképe. |
Pablo no había dicho nada aún, y por eso le preguntaron
sus compañeros qué había visto en su sueño. |
| Ojehete pyso mbegue katu Pali ha
he'i ichupe kuéra: |
Pablo se desperezó lentamente y les dijo: |
| – Ahecha mokõive pehóramo yvágape
ra'e, ha heta pevy'a hague Ñandejára ha Tupã
remimbou kuéra ykére. Aimo'ã ndapeju
mo'ãvéima ra'e, ha upémarõ apu'ã
ha'upa che año ñande ryguasu ka'ẽ. |
– Vi que ambos fuistes al cielo, y estabais muy contentos al lado de
Dios y los ángeles. Creí que no vendríais más, y entonces me levanté a
comer todo nuestro pollo asado. |
| |
|
| Kóvagui, che irũ nguéra,
tekotevẽ ñanohẽ kóva ko ñembo'e: |
De esto, amigos míos, es necesario quitar esta
enseñanza: |
| Natekotevẽi oiko ñane
akã yvatete umi arai rehe; ñapyrũ
mbarete va'erã yvy ári iporã
haĝua ñande rekove ha ñane rembiapo. |
No es necesario tener la cabeza tan alta por las nubes;
debemos pisar fuerte la tierra para que sean buenos nuestra vida y nuestro
trabajo. |