Che róga jere (temimombe'u)

Haihára: Antonio Rodríguez
 

   Peteĩ tupãra ka'aru jere, korapýgui amuatã che renda, ha añepyrũ ambyape aha haĝua amomaitei peteĩ tekove che kuaahárape, tekove huguy ha imba'e porãva maymáva hapichápe.

   Kuarahy oñakãitýma ohóvo mbegue katu; ha hata raku ndojopi etereivéima aje'imive guaréicha; upe jave aguapy che renda ári ha añepyrũ aipykúi che raperã. Yvytu kagymi ñaimo'ãnte vaicha che rova johýiva ohasakuévo ha opyta che rapykuerépe che renda pyporekuégui yvytimbo omopu'ã ha omboveve vy'a pópe, mitã isarakíramo guáicha oñani che rapykuéri. Upégui, chemombyrýmaramo ahávo opa sapy'a ichugui yvyku'i iñembosaraiha; upeve rehe ojuhu jevy hembiaporã, oñani pe che yke rupi ohasávo, ha umi yvyra ru'ã kyrỹi rehe ojupi oñemyatymói.

   Upe jave ajere peteĩ jai akã rehe ha añepyrũ aguata ñu hovy porã rembe'y rehe; mymbámante amo ñu mbyte gotyo hasẽsoro ápe ha pépe; ha amoite kuarahy reike gotyo vaka mboguataha kuéra tukumbopu, ruruñe'ẽ ha ayvu pópe omboguata hymba kuéra.

   Che renda aje'i rosẽ ypýrõ guaréicha gueteri oguata, sapy'ánte oñambyvo peteĩ mokõi, ha ha'éma katu hi'ã ichupe ipy'a renyhẽ javeve ohetũ upe ñu ryakuã; che avei puku puku ajepytuekýi che py'aite guive, upe ñu piro'ysã ahetũ, ha amo che py'a ruguápe ha'e che jupe: "Akói, che róga jere, nde ape rehe ojehaitypo vy'a porãita apesã".

   Péicha háguinte ahecha che renonderãvo opu'ã iñasarambi peteĩ yvytimbo guasu; ha che akã rupi ohasa upévane haĝua ambue vaka atýra mboguatahápe ojererúva; ha nipo ndaha'éi jepera'e; umíva nipora'e, karia'yeta kavaju ári iñe'ẽ ome'ẽ haguépente ko'áĝa ohepy me'ẽ. Ojerure raka'e peteĩ jevy, henda hasyete jave máva marangatu, kavaju rerekua, San Felipe oje'ehápe ani haĝua omano upe hendami peteĩ.

    Aipóramo ogueraháne haĝua Ha'anga ogueroguata upe henda upéva ári. Upéicha raka'e ojehu, ha ko'áĝa iñirũ nguéra ndive hetakue rehe San Felipe-pe ohepy me'ẽ ijehupyre.

   Maymavaite henda porã joa. Che róga jeregua hekoitépe ikasõ ipyrusu, kamisa ipara rorýva hete rehe ogueraha, oñapytĩ ijajúri ao vera hembe'y jeguáva, iñakã rehe hembeváva, akão karanda'y hembe guasúva, ha'e umíva rembeguy rupi rehecha tuvicha tuvicha opuka. Ipy rehe oguereko sapatu retyma mbuku, iku'áre oiporu tukumbo jejopyha; ha iku'a kuáre ogueraha kyse haimbe, ýva vera.

   Añuĝuaitĩ hendivekuéra ha maymáva torypápe chemomaitei joaite; ha che avei ha'ekuéraicha maymavaitépe cherory. Peteĩ umíva apytégui he'i chéve ohasakuévo:
– Mamógotyo piko reho
– Aha pende ju hague rehe –amondo ichupe che ñe'ẽ
– Jaha jevýpy ko'ágotyo –he'i chéve upépe ambue
– Pende rapykuerietéma –ha'e jevy ichupe.

   Upéicha rojuasa. Ha maymáva ombosaraki joaite henda kuéra, ha ñaníme tape guasu rehe ojepoi. Che amboguata avei che rape, ajepoi peteĩ ysatĩ syrýpe ha ahasáva amo mboypýri gotyo añepyrũ ahecha tenondegua óga rysýi.

   Óga kapi'i memete, ipepoguejy joa mokõive henda gotyo, ipotĩ upe henonde ha ijyke ha hapykue rehe henyhẽ temitỹngue yva he'ẽeta, hi'ajuha oĝuahẽ javérõ yva aju ára. Ahasa peteĩ, mokõi, mbohapy óga renonde rupi; ijára kuéramante oguapy joa hóga renonde kuarahy ãme. Che katu amo mombyry guive añe'ẽ mondo ichupekuéra amomaiteiháramo ahasa kuévo.

   Ahamive amógotyo ha añemboja upe karai ahaha rógape. Amo okárape aĝuahẽ mbotávo mokõi jagua tuvicha tuvichavéva cheroñuĝuaitĩ ñarõvépe (jagua niko okaraha rehe katuetei ñanemoĝuahẽ vai, tovéna yvy rupi mba'e tajaha ra'e).

   Torypápe cheruvãitĩ upe karai che kuaahára, ha'e voi tenonderã, aguejy porã mboyve, ombohasa chéve ipo, ha hatã rojopopyhy. Umíva pa'ũ rupi ohekýima che pógui che rymasã, ha amoite kuarahy'ã gotyo oñapytĩ ukáma chéve che renda. Ne'ĩra gueteri aguapy, ha oko'íma che rehe hogaygua kuéra maymáva, chemomaitei ha chepojopy torypápe oĩ haguéicha (péicha niko pe okaraha rehe mbohupápe oñemboete).

   Hasy peve aguapy ha roñepyrũma roñomongeta. Okaraygua hekópe upe karai che kuaahára, oporandu chéve che rogaygua rehe.
– Nde rógapepa hesãimbamínte
– Hesãimbamínte –ha'e ichupe. Uperire he'i chéve:
– Mba'épa oiméta rejumi, térãpa rejavy mba'e nde rape.

   Apukami hese upépe, ha ha'e upémaramo ichupe:
– Nahániri, ajúva voínte niko sapy'a py'a, ha ko'áĝa péina katu aju jevýma; che róga gotyo ndohói rehe, upe karai aikuaáva.

   Ropuka upépe mokõivévama. Ha romboguata ore ñe'ẽ ha tory pa'ũ rupi oikuave'ẽ chéve ha'u haĝua yva térã roipyte haĝua terere. Aiporu hese upépe che karaiñe'ẽ pokãmi, ha "sin ley quiero los dos",  ha'e ichupe ha oiko jevy peteĩ puka guasu.

   Upéicha, puka he'ẽ ore jurúpe, yva je'u ha terere pa'ũ rupi, ñe'ẽngatu ha tetia'épe rohasa upe tupãra ka'aku. Che ajere che rógape vy'a henyhẽ che py'ápe, mamópa aipo kane'õ; kuarahy upéramo ĝuarã hata omboguéma ha pe ñu porã katu hovyũ; yvytu katu upe ára pahaguépe amoite ka'aguy mbyte rehe okañy oke haĝua.

   Ko mba'e porãita ojuape rehe ijatýva che jerére opoko mbegue katúpe che rehe, ha che añorei ku iravývaicha kóicha asẽ ha'e:
– Ho! che róga jere. Ndeichagua che mbovy'áva ajuhúne pipo ko yve apére, orembyatýva ka'aguy ypytũ, ñu potĩ rory, ysatĩ ro'ysã ha guyra paraita apytépe; kóicha tory, vy'a ha juayhúpe roiko haĝua oñondive. Koichaite iporãrõ ko yvy ári ã Tupã rembiapokueita, ajéipo oiméne iporãite mano riregua pytu'u renda.

Ñenohẽ hágui: [GuA1:337] - www.guaranirenda.com - 2004

Péva mboyvegua Péva riregua